Freediven is een zeer oude activiteit, aangezien er in de basis geen uitrusting nodig is om onder water te gaan. Het werd instinctief beoefend door vele volkeren die bij de zee woonden en is inmiddels uitgegroeid tot zowel een recreatieve bezigheid als een wedstrijdsport. Het combineert zelfbeheersing, kennis van menselijke vermogens en een verbinding met de onderwaterwereld. Deze tekst verkent de geschiedenis van het freediven in al zijn facetten.
Definitie
Freediven (apneu) verwijst naar het vrijwillig inhouden van de adem gedurende een bepaalde periode, terwijl men ondergedompeld is in water. In de recreatieve sfeer stelt het je in staat om de onderwaterflora en -fauna van dichtbij te observeren, beter dan bij snorkelen, dat beperkt blijft tot het oppervlak of ondiep water. Freediven wordt namelijk beoefend op dieptes tussen de 20 en 40 meter; daarboven spreken we van sportief freediven.
Deze beoefening wordt vaak geassocieerd met onderwateractiviteiten zoals observatie, fotografie, video of zelfs wetenschappelijk onderzoek en wedstrijden. In eenvoudige bewoordingen betekent freediven je adem inhouden terwijl je diverse taken uitvoert in een waterrijke omgeving.
Er bestaan verschillende soorten freediven, waaronder statische apneu (zo lang mogelijk de adem inhouden zonder te bewegen), dynamische apneu (zo ver mogelijk onder water zwemmen) en apneu met constant gewicht (duiken naar een bepaalde diepte met één enkele inademing, zonder het gewicht te veranderen of gebruik te maken van voortstuwingsmiddelen).
De oorsprong en evolutie
De oorsprong van het woord apneu komt van het Griekse pnéô, wat ademen betekent, voorafgegaan door de “a” die ontkenning uitdrukt, wat vertaald kan worden als “zonder ademen”.
Als we kijken naar de oorsprong van deze activiteit, lijkt het erop dat volkeren aan zee al in de prehistorie deze techniek gebruikten om schelpdieren te verzamelen.
Freediven is een oude praktijk die duizenden jaren teruggaat. De eerste freedivers waren waarschijnlijk jager-verzamelaars die doken om voedsel te zoeken, zoals schelpdieren of vissen. Archeologisch bewijs toont aan dat oude mediterrane beschavingen, met name de Grieken en Romeinen, aan freediven deden. Veel later begonnen mensen sponzen en koraal te verzamelen voor de handel.
De Japanse parelvissers, de Ama, en de Bajau in Zuidoost-Azië zijn moderne voorbeelden van traditionele culturen met een lange geschiedenis van freediven. In Japan en Korea wordt deze vorm van visserij vandaag de dag nog steeds beoefend.
Technologische en wetenschappelijke vooruitgang
In de loop der decennia heeft het freediven ook geprofiteerd van technologische en wetenschappelijke vooruitgang, waardoor atleten hun grenzen nog verder konden verleggen.
De uitrusting
Hoewel freediven voornamelijk berust op het trainen van de fysieke en mentale vermogens van de duiker, speelt de freedive-uitrusting ook een cruciale rol. Wetsuits van neopreen zijn bijvoorbeeld geperfectioneerd om een betere thermische isolatie te bieden, waardoor freedivers langer in koud water kunnen blijven zonder te veel lichaamswarmte te verliezen. Ook de maskers zijn geëvolueerd: ze zijn hydrodynamischer geworden en bieden een helderder zicht onder water.
Duikcomputers
Duikcomputers zijn essentiële hulpmiddelen geworden voor freedivers. Deze geavanceerde apparaten kunnen parameters zoals diepte, duiktijd, hartslag en zelfs zuurstofsaturatie bijhouden. Hierdoor kunnen freedivers hun prestaties in real-time monitoren en ervoor zorgen dat ze veilig duiken.
Wetenschappelijk onderzoek
Wetenschappelijk onderzoek heeft geleid tot een dieper inzicht in de fysiologische reacties van het menselijk lichaam op apneu. Studies naar de duikreflex bij zoogdieren hebben bijvoorbeeld aangetoond hoe de hartslag vertraagt en de bloedvaten samentrekken om zuurstof te besparen en vitale organen te beschermen. Deze kennis heeft atleten niet alleen geholpen hun prestaties te verbeteren, maar heeft ook bijgedragen aan vooruitgang in de duikgeneeskunde en waterveiligheid.
Milieubehoud
Freediven speelt ook een belangrijke rol in het bewustzijn over het behoud van het mariene milieu. Veel professionele en amateur-freedivers zetten zich actief in voor natuurbehoud. Ze nemen deel aan onderwaterschoonmaakacties, onderzoeksprojecten naar mariene ecosystemen en bewustwordingscampagnes om de oceanen te beschermen. De nauwe band tussen freedivers en de wateromgeving maakt hen bewuster van de kwetsbaarheid ervan.
Wedstrijden
De uitvinding van de duikfles in de 19e eeuw heeft definitief het verschil tussen freediven en persluchtduiken bezegeld.
In de loop van de tijd is freediven geëvolueerd van een overlevingsactiviteit naar een sport en recreatieve discipline. De afgelopen decennia is freediven steeds populairder geworden dankzij iconische figuren als Jacques Mayol en Enzo Maiorca, die met hun buitengewone prestaties de aandacht op deze sport vestigden.
Freediven was zelfs een Olympische sport in 1900 en men hoopt dat het ooit weer op het programma zal staan. Zo bracht freediver Alice Modolo op 18 juni 2024 de Olympische vlam vanaf 40 meter diepte naar boven in de baai van Villefranche-sur-mer.
Het is de AIDA (Association Internationale pour le Développement de l’Apnée) die de basis legde voor freediving en deze discipline ontwikkelde als een erkende sport.
Later bracht de FFESSM de onderwateractiviteiten voor recreatie en competitie samen, waardoor een wettelijk kader ontstond voor opleidingen, instructeurs, freedivers, licenties en wedstrijden.
Competitief freediven is uitgegroeid tot een erkende sport met meerdere officiële disciplines en wedstrijden die over de hele wereld worden georganiseerd. De belangrijkste competitieve disciplines zijn:
Statische Apneu (STA)
In deze discipline moeten deelnemers hun adem zo lang mogelijk inhouden terwijl ze roerloos aan het wateroppervlak liggen. Het is een test van puur uithoudingsvermogen en mentale controle.
Dynamische Apneu (DYN/DNF)
Deze discipline houdt in dat men onder water zwemt over de grootst mogelijke afstand, met (DYN) of zonder vinnen (DNF). Deelnemers moeten zwemtechniek, ontspanning en energiebesparing combineren om hun prestaties te maximaliseren.
Speed endurance Apnea of middellange afstand (S&E Apnea)
In het zwembad bestaat deze discipline uit het zo snel mogelijk zwemmen van een vast aantal baantjes (16 x 50 m). De hersteltijd tussen twee ademhalingen wordt bepaald door de freediver zelf, die zo zijn totale tijd beheert.
Diepte-apneu
Een verticale lijn dient als gids voor de afdaling en de opstijging. Dit is onderverdeeld in verschillende disciplines.
Free Immersion (FIM)
In deze discipline dalen en stijgen deelnemers uitsluitend door aan een gidslijn te trekken, zonder vinnen of extra gewichten. Het is een onderdeel dat een uitstekende duiktechniek en beheersing van het drijfvermogen vereist.
Constant Gewicht (CWT/CNF)
Deelnemers duiken naar een bepaalde diepte met (CWT) of zonder vinnen (CNF), waarbij ze alleen hun eigen kracht gebruiken zonder hun gewicht te veranderen. Dit is een test van het vermogen om onder water te dalen en op te stijgen met één enkele inademing.
Variabel Gewicht (VWT/VNF)
Dit wordt beoefend met vinnen (Variable weight apnea) of zonder vinnen (Variable weight apnea without fins). Het doel is om naar de maximale diepte te dalen met behulp van een gewicht (slede) en vervolgens op eigen kracht weer op te stijgen met vinnen of langs de lijn.
No Limit (NLT)
Dit is de gevaarlijkste discipline, die bekend werd door de film The Big Blue, omdat men hier extreme dieptes bereikt. De freediver wordt naar beneden getrokken door een verzwaarde slede en de opstijging wordt verzorgd door een parachute die door de duiker wordt geactiveerd, of met behulp van een rigide drijver.
Bekijk alle uitrusting
De belangrijkste records
Deze worden gemeten in ofwel ademhalingsduur voor statische en dynamische apneu, of in diepte voor de andere disciplines.
- Statische apneu: Het huidige wereldrecord voor statische apneu, met voorafgaande inademing van zuurstof, staat op 24 minuten en 3 seconden en is in handen van de Spanjaard Aleix Segura Vendrell. Zonder inademing van pure zuurstof houdt de Fransman Stéphane Misfud het record van 11 minuten en 35 seconden.
- Dynamische apneu: Het wereldrecord voor dynamische apneu met vinnen (DYN) is 300 meter, gevestigd door Mateusz Malina uit Polen in 2016. Voor dynamische apneu zonder vinnen (DNF) is het record 244 meter, eveneens in handen van Mateusz Malina.
- Constant Gewicht: Het wereldrecord in constant gewicht met vinnen (CWT) is 130 meter, gevestigd door Alexey Molchanov uit Rusland in 2019. Voor constant gewicht zonder vinnen (CNF) is het record 102 meter, in handen van William Trubridge uit Nieuw-Zeeland.
- Free Immersion: Het wereldrecord voor FIM is 125 meter, in handen van William Trubridge, gevestigd in 2016. Deze discipline benadrukt de techniek van afdaling en opstijging zonder hulp van vinnen, wat de prestatie des te indrukwekkender maakt.
- No Limit: Het huidige diepterecord staat op naam van de Oostenrijker Herbert Nitsch met 214 meter.
Beroemde freedivers hebben bijgedragen aan de popularisering van deze sport door hun prestaties en media-aandacht. We hebben het natuurlijk over Jacques Mayol en Enzo Maiorca, wiens rivaliteit en vriendschap voor enthousiasme zorgden in de film The Big Blue. Guillaume Nery heeft het naar het niveau van kunst getild en getuigt van de schoonheid van de onderwaterwereld met zijn fantastische onderwatervideo’s, Free Fall, Ocean Gravity en One Breath Around The World, gefilmd tijdens het freediven met Julie Gautier. Anderen zijn helaas tragischer beroemd, zoals Loïc Leferme of Natalia Molchanova, die hun leven verloren tijdens de training. We kunnen ook Stephen Keenan noemen, een veiligheidsduiker die stierf terwijl hij Alessia Zecchini redde in de beroemde Dahab Blue Hole. De Netflix-documentaire “The Deepest Breath” brengt hem hulde en herinnert aan het belang van veiligheid en begeleiding.
De gevaren van freediven
De gevaren van freediven manifesteren zich niet altijd onder extreme wedstrijdomstandigheden, maar kunnen op elk moment optreden, zoals blijkt uit de plotselinge sterfgevallen van de meest ervaren freedivers tijdens de training.
Onthoud dat je nooit alleen mag duiken, noch tijdens de training, en dat je ook niet alleen aan droge apneu-oefeningen mag doen.
- De syncope (black-out)
De syncope is het gevolg van hypoxie veroorzaakt door zuurstofgebrek. De behoefte om te ademen komt voort uit het CO2-gehalte dat in het bloed stijgt en contracties in het middenrif veroorzaakt. Het feit dat men deze reflex vrijwillig uitstelt door hyperventilatie verhoogt het risico op bewustzijnsverlies. Het bloed verzuurt en er kunnen tintelingen, vermoeidheid en misselijkheid optreden, waarschuwingssignalen voor een syncope. Wanneer dit onder water gebeurt, slikt de freediver water in en kan hij het leven verliezen. Het gevaar is maximaal bij het opstijgen, tussen 7 en 0 meter, wanneer het lichaam zijn laatste zuurstofreserves verbruikt. Het eerste orgaan dat wordt getroffen is de hersenen. Eenmaal boven water blaast de partner in het gezicht van de freediver om hem eraan te herinneren te ademen.
- Longstuwing of Bloodshift
Voorbij de 30 meter kan de borstkas niet verder comprimeren, terwijl er binnenin een echte onderdruk ontstaat doordat het longvolume afneemt. De leegte die achterblijft moet worden opgevuld door een instroom van bloed. Dit is een vorm van bescherming tegen het scheuren van interne weefsels. Dit vereist een stapsgewijze aanpassing aan grote dieptes en moet dus geleidelijk worden opgebouwd door training.
- De “carpe” (longvulling)
De vrijwillige beoefening van de carpe is riskant omdat het een toename van het longvolume in de borstkas creëert en dus een overdruk in de longen.
Het risico op weefselschade en dus scheuring ontstaat wanneer luchtbellen in het bloed terechtkomen:
- op het niveau van de longblaasjes: risico op gasembolie
- tussen de longen en het hart: het mediastinum
- tussen de long en zijn omhulsel, het longvlies, wat leidt tot een pneumothorax
- onder de huid, wat leidt tot subcutaan emfyseem.
De geschiedenis van het freediven flirt met de menselijke grenzen en combineert voorouderlijke technieken met moderne prestaties. Deze discipline blijft evolueren en verlegt de grenzen van wat mensen onder water kunnen bereiken. Of het nu gaat om sport, wetenschappelijk onderzoek of simpelweg het verkennen van de wonderen onder water, freediven blijft een praktijk die diep geworteld is in onze geschiedenis en onze relatie met de wateromgeving.
Ontdek onze complete gids over freediven
Deel dit artikel
